THE latest community news from Lampeter

Hanes Llambed

THE January meeting of Cymdeithas Hanes Llambed featured a talk by Dr James January-McCann on ‘Collecting Welsh Place Names’.

He is employed at the Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales, in Aberystwyth, where he is the place names officer. He is responsible for the official list of historic place names which the Welsh government decided should be compiled in 2016. He gave details of various people’s actions to change Welsh names attached to houses into English and efforts made to persuade against this. People or councils can check with the list of place names if they want to find out a historic name or consider a name to attach to a new development. He drew attention to a website, which he oversees, which can be visited to find out place names.

The site has a vocabulary list which allows the searching of all places in Wales which uses a particular word and provides all the examples, together with map extracts. There are 348,416 place names on the website, drawn from 1,120 different sources. He gave an example of the 1840 tithe map of Lampeter and the work underway to list all the place and field names.

There is also information about medieval place names. Dr McCann drew into his talk information on different sources of Welsh place names, for example, he highlighted the work of Edward Lhuyd and his surveys and published work in the 17th century-this work has almost 5,000 place names.

In summary, he referred to the high numbers of visitors to the place names website and the continual provision of new pieces of information about the names, their history and sources.

His website is historicplacenames.rcahmw.gov.uk

The next meeting will take place on 19 February when Ross Cook will talk about ‘History in Homes’.

Merched y Wawr

DECHREUWYD y noson trwy ganu can y mudiad gyda Elma yn cyfeilio.

Croesawodd Elin bawb a dymuno i ni Flwyddyn Newydd Dda.

Ar ôl delio gyda rhai manylion busnes aethom ymlaen i gael noson wahanol, wrth wrando ar storïau rhai o’n haelodau am y ‘pethau bach sbeshal’ roeddynt wedi dod i ddangos i ni.

Dechreuodd Aerwen y noson trwy ddod â chadair fach Eisteddfod Gadeiriol Caradoc oedd wedi ei hennill gan Eiddwen James yn 1965, bardd, awdur a phrifathrawes ysgol y pentref, Llanfair Clydogau.

Roedd Aerwen wedi ysgrifennu barddoniaeth yn disgrifio ei hatgofion o’i hathrawes a’i hamser yn yr ysgol.

Hi oedd yr unig athrawes i’w dysgu o bedair hyd 11 oed â’r person a’i hysbrydolodd i fynd yn athrawes ei hunan.

Siaradodd Elin am ddau beth, yr un cyntaf oedd erbyn hyn yn hollol ran ohoni, ei ffôn symudol.

Yr ail oedd llun o hen giosg coch BT a oedd wedi chwarae rhan bwysig iawn yn ei charwriaeth hi a’i g?r, Dafydd, pan oeddent yn byw yn y gogledd.

Aeth Elsie â ni’n ol i 1945 pan oedd yn blentyn ifanc yn cerdded milltir o’i chartref mewn ffermdy ar y mynydd i lawr i bentref Llanddewi Brefi ac i festri Capel Bethesda.

Dau ornament gwyn, hen ac anghyffredin ddaeth Eryl i ddangos i ni, rhain yn ei hatgoffa sut y cafodd ei henw, a thraddodiadau teuluoedd o alw babis ar ôl perthnasau agos, â’r fam a tad yn aml, ddim yn cael y rhyddid i ddewis.

Dewisodd Gillian dri pheth i siarad amdanynt, pob un a chysylltiad â’r llall. Fforc diwnio ei thadcu oedd y cyntaf. Roedd yn ddyn cerddorol iawn a ddysgai gorau bach i ganu, a dim piano ar gael bob amser.

Gofynnodd i of Llanwnnen i greu y fforc yma ac er mwyn gwneud y fforc yn gywir cerddodd y gof filltir lan i fferm Beilibedw i chwarae y ‘Cganol’ ar y piano, yna cadw’r nodyn yn ei ben tra’n creu y fforc nôl yn ei weithdy yn Llanwnnen ac mae’n berffaith mewn tiwn o hyd.

Ei hail drysor oedd breichled aur ei mamgu, oedd anrheg diweddio ei thadcu i’w mamgu.

Y trydydd oedd llun a dderbyniodd yn ddiweddar o ddynes na wyddai pwy oedd. Ar ôl ymchwil, darganfod mae gwraig gyntaf ei thadcu ydoedd, hithau wedi marw yn ei thridegau gan adael tri o blant bach ifainc. Hanesion diddorol teulu, nawr pob un yn drysor.

A gorffen gyda Mary, oedd wedi dod â samplau o wniaduron oedd wedi gasglu ers blynyddoedd.

Roedd wedi dewis rhai anghyffredin i ddangos i ni, rhai yn anrhegion neu o wahanol wledydd a rhai i‘w atgoffa am wyliau neu phobol.

Diolchwyd i Eryl a Pat am y te a Janet oedd enillydd y raffl.

Edrychwn ymlaen at 11 Chwefror, pan fydd y dysgwyr yn ymuno â ni mewn noson o arlunio.

If you’re a member of a club, society or group, send your news to [email protected]