MAE awdur o Drawsfynydd wedi ysgrifennu am hanes y gwersyll milwrol yn y pentref dros y ganrif ddiwethaf, lle sy’n bwysig iawn i’w deulu ef.

Mae Maes y Magnelau yn dangos mewn geiriau a lluniau, hanes y gwersyll a’r effaith gafodd y lle ar y gymuned dros 100 mlynedd yn ôl.

Mae hanes gwersyll milwrol Trawsfynydd o 1903-1959 yn enghraifft enwog o feddiannu tir Cymru at ddefnydd lluoedd arfog Llundain.

Dyma ardal sy’n byrlymu o dreftadaeth a diwylliant Cymraeg.

Ond doedd hynny ddim yn hidio dim ar y peiriant rhyfel a wagiodd y rhosydd o’i amaethwyr a’i ddefnyddio i ymarfer tanio magnelau, gwersyll carcharorion rhyfel a dibenion eraill oedd yn ‘angenrheidiol’ i’r Ymerodraeth Brydeinig.

Clywed y gynnau mawr yn tanio yma a roddodd flas cyntaf o’r rhyfel i Hedd Wyn yn ei gartref yng Nghwm Prysor gerllaw.

Bu hynny yn destun ysgrif gan Dyfnallt: “Y noson honno yn y Traws, pan adroddwn helynt y tanio ynfyd, yr oedd golau gwyllt yn llygad Hedd Wyn; ac nid oedd neb yn fwy huawdl yn erbyn y ffieiddbeth halog oedd yn puteinio’r fro nag efe.”

Ar ddechrau’r 1950au, gwelwyd yno brotestiadau Plaid Cymru yn erbyn ymestyn y maes tanio gyda neb llai na Gwynfor Evans yn arwain drwy ddefnyddio dull di-drais Gandi o wrthwynebu’r drefn.

Eto, mae cymaint na wyddom am hanes y gwersyll.

Yn y gyfrol hon, mae’r hanes llawn, yr ymateb lleol a chasgliad arbennig o luniau hanesyddol a chyfoes yn gweld golau dydd am y tro cyntaf.

Mae Keith O’Brien yn enedigol o Drawsfynydd yng Ngwynedd, ac yn briod gyda dwy ferch.

Mae’n aelod o Gyngor Cymuned Trawsfynydd ers 1995 ac yn gadeirydd ar gwmni cymunedol Trawsnewid ers ei ymgorffori yn 1998.

Mae hefyd yn gadeirydd Cyfeillion Yr Ysgwrn, gr?p o wirfoddolwyr sy’n cyfrannu at nod ac amcanion prosiect yr Ysgwrn (cartref Hedd Wyn), sy’n cael ei warchod bellach gan Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri.

Mae ganddo nifer o ddiddordebau, megis hanes lleol, cerdded a beicio ond heb os nag oni bai, tynnu lluniau yw ei brif ddiddordeb.

Daeth tad Keith O’Brien, John ‘O’B’ O’Brien i Gamp Traws i wneud ei wasanaeth cenedlaethol gyda’r EDU (Explosives Demolition Unit) o’r Royal Army Ordinance Corps yn dechrau’r ‘50au, cyn priodi ac ymgartrefi yn y Traws weddill ei oes.

Lansiwyd llyfr Keith yn Yr Ysgwrn, cartref y bardd Hedd Wyn, mewn noson ddifyr ond hynod emosiynol.

Gwnaeth Yr Ysgwrn dderbyn croes Hedd Wyn i’r oriel ar y un noson, 101 o flynyddoedd wedi ei golli yn y Rhyfel Mawr.